მიხეილ ჯახუა
,,კავკასიური სახლის” მოწვეული ექსპერტი
ჰააგის სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს პროკურორის საქართველოში ვიზიტმა რამოდენიმე დღით გადაფარა ყველა სხვა სახის პოლიტიკური მოვლენა და საზოგადოების ყურადღება კვლავ დაუბრუნა 2008 წლის აგვისტოს ომს. საზოგადოებაში ძალიან დიდი მოლოდინი არსებობს აგვისტოს ომის გამოძიებასთან დაკავშირებით, რომელიც განსაკუთრებით გაიზარდა 2012 წელს ხელისუფლების ცვლილების შემდეგ. ჰააგის პროკურორის ფატუ ბენსუდას ვიზიტს გამოძიების შესახებ საზოგადოების ინფორმირების კუთხით უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა.
სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს იურისდიქცია შესაძლოა გავრცელდეს მხოლოდ იმ დანაშაულზე, რომლის გამოძიება არ მიმდინარეობს უშუალოდ სახელმწიფოში. ამდენად, აგვისტოს ომიდან 7 წლის შემდეგ ჰააგის სასამართლოს გამოძიებაში ჩართვის პროცედურების დაწყება განაპირობა საქართველოში ომთან დაკავშირებით გამოძიების არარსებობამ. მნიშვნელოვანია, საქართველოს მთავრობამ სასამართლოს ოფიციალურად განუმარტოს თუ რა გახდა გამოძიების შეფერხების კონკრეტული საფუძველი, მით უფრო, რომ მთავრობის სრულფასოვანი გამოძიების ჩატარების წინასწარი დაპირება ქონდა გაცემული.
აგვისტოს მოვლენების საერთაშორისო სასამართლოს მიერ გამოძიება დადებით მოვლენად უნდა შეფასდეს საქართველოსთვის. მიუხედავად იმისა, რომ ომის შემდგომ საქართველოში ხელისუფლება შეიცვალა, შეუძლებელია კონფლიქტის ყველა მხარეს ჩამოუყალიბდეს ნდობა ქართული სახელმწიფოს მიერ ჩატარებულ გამოძიებაზე. ამასთან, მოვლენების ჰააგის სასამართლოს მიერ შესწავლით კონფლიქტში ჩართულ ყველა მხარეს შესაძლებლობა ექმნება საომარი მოქმედებების მიმდინარეობის პერიოდში ჩადენილი დანაშაულების შესახებ მათ ხელთ არსებული ინფორმაცია და მტკიცებულებები წარუდგინონ ნეიტრალურ ორგანოს შესასწავლად. ქართული მხარისთვის მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ჰააგის სასამართლოს გამოძიების შედეგად არ მოხდება მხოლოდ ფაქტების დაფიქსირება, რაც უკვე გაკეთებულია აგვისტოს ომთან დაკავშირებით, არამედ დანაშაულის ჩამდენი კონკრეტული პირების, როგორც მინიმუმ გამოვლენა.
აღნიშნული ორგანოს მიერ წარმოებულ გამოძიებას ბევრად მაღალი ნდობის მანდატი ექნება როგორც კონფლიქტის მხარეებს შორის, აგრეთვე, უშუალოდ ქართულ საზოგადოებაშიც. ჰააგის სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მაღალ საერთაშორისო ავტორიტეტზე ხაზგასმით მიუთითებს ის ფაქტიც, რომ რუსეთმა გამოთქვა მზადყოფნა ითანამშრომლოს სასამართლოსთან, მიუხედავად იმისა, რომ მას როგორც რომის სტატუტის არაწევრ სახელმწიფოს ამგვარი ვალდებული არ გააჩნია.
არსებობს ინფორმაცია, რომ ოსური მხარეც მზად არის თანამშრომლობისთვის, რაც საშუალებას მისცემს ჰააგის პროკურატურას გამოძიება აწარმოოს სამხრეთ ოსეთში, სადაც ქართულ საგამოძიებო ორგანოებს გამოძიების ჩასატარებლად ხელი არ მიუწვდებოდათ. ოსურ საზოგადოებაში დამკვიდრებული პოზიციით, ქართული სახელმწიფოს მიერ 2008 წელს ადგილი ქონდა ოსი ერის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულს, რომელის გამოძიებაც იმედოვნებენ ოსები აღნიშნული სასამართლოს მიერ.
მნიშვნელოვანია პროკურორ ბენსუდას გახსნილობა და საზოგადოებისთვის მაქსიმალური ინფორმაციის მიწოდების სურვილიც, რათა არ მოხდეს საკითხის პოლიტიზირება. მან ნათლად განმარტა, რომ მათ მიზანს წარმოადგენს კონკრეტული დანაშაულების გამოძიება. 2008 წლის მოვლენებით ჰააგის სასამართლოს დაინტერესებამ გააჩინა იმედი, რომ მათ მიერ მოხდება სრულფასოვანი გამოძიების წარმოება კონფლიქტის ყველა მხარესთან თანამშრომლობით, და რაც მთავარია, ადამიანის უფლებების დაცვა დადგება პოლიტიკაზე და პოლიტიკოსთა მიერ დადგენილ საზღვრებზე მაღლა.
